जापानी इन्सेफलाइटिस (Japanese Encephalitis - JE) एक गम्भीर प्रकारको भाइरल संक्रमण हो, जसले मस्तिष्कमा सूजन (Brain inflammation) पैदा गर्छ। नेपालको तराई क्षेत्र, विशेष गरी झापा जस्ता जिल्लाहरूमा यसको जोखिम बढी रहने गर्दछ। समयमै सचेत रहेर र सही जानकारी हासिल गरेर हामी यस प्राणघातक रोगबाट आफूलाई र आफ्नो परिवारलाई सुरक्षित राख्न सक्छौं।
ओम साई पाथिभरा हस्पिटल, भद्रपुर, तपाईंको स्वास्थ्यको सुरक्षाका लागि सदैव तत्पर छ। यस लेखमा हामी जापानी इन्सेफलाइटिसका कारण, लक्षण र रोकथामका उपायहरूबारे विस्तृत चर्चा गर्नेछौं।
जापानी इन्सेफलाइटिस 'क्युलेक्स' (Culex) जातको लामखुट्टेको टोकाइबाट सर्ने भाइरस हो। यो रोगको कुनै विशिष्ट एन्टिभाइरल उपचार नभएकाले रोकथाम र नियमित खोप (Vaccination) नै यसबाट बच्ने सबैभन्दा प्रभावकारी माध्यम हो।
जापानी इन्सेफलाइटिस: कारण र सर्ने प्रक्रिया
यो रोग 'जापानी इन्सेफलाइटिस भाइरस' (Japanese Encephalitis Virus - JEV) का कारण लाग्छ। यो भाइरस मुख्यतया धानका खेत र पानी जमेका स्थानमा पाइने क्युलेक्स लामखुट्टेले संक्रमित बंगुर/सुँगुर तथा पानी चराहरूलाई टोकेर मानिसमा सार्ने गर्दछ। जब संक्रमित लामखुट्टेले मानिसलाई टोक्छ, तब भाइरस रगतको माध्यमबाट मस्तिष्कसम्म पुगेर 'मेनिन्जाइटिस' वा 'इन्सेफलाइटिस' जस्तो गम्भीर अवस्था सिर्जना गर्न सक्छ।
लक्षण र पहिचानका चरणहरू
सुरुवाती अवस्थामा यो सामान्य ज्वरो जस्तो देखिए पनि पछि यसले जटिल रूप लिन सक्छ:
१. सुरुवाती अवस्था (Early Stage)
लक्षण: उच्च ज्वरो, कडा टाउको दुखाइ, वाकवाकी लाग्ने र अत्यधिक कमजोरी।
सिफारिस: आराम गर्ने, प्रशस्त तरल पदार्थ पिउने र स्वास्थ्य अवस्था निगरानीमा राख्ने।
२. मध्यम अवस्था (Moderate Stage)
लक्षण: लगातार बान्ता आउने, शरीर काम्ने (Shivering), घाँटी कडा हुने।
सिफारिस: ढिला नगरी तुरुन्त चिकित्सकसँग परामर्श लिने।
३. गम्भीर अवस्था (Severe Stage)
लक्षण: अचेत हुने (Coma), छारे रोग जस्तो झट्का (Seizures) आउने, पक्षाघात (Paralysis)।
सिफारिस: आकस्मिक कक्ष (Emergency/ICU) मा तत्काल अस्पताल भर्ना गर्ने।
“जापानी इन्सेफलाइटिस एक गम्भीर न्यूरोलोजिकल (Neurological) समस्या हो। यदि कसैमा अचानक उच्च ज्वरोसँगै बेहोशी वा झट्का (Seizures) आउने जस्ता लक्षण देखिएमा ढिलो नगरी अस्पताल आइहाल्नुपर्छ।”
रोकथामका उपायहरू
के गर्ने (Do's)
- बालबालिकालाई समयमै नियमित JE खोप (Vaccination) लगाउने।
- सुत्दा सधैं झुल (Mosquito Net) प्रयोग गर्ने।
- साँझ र बिहान शरीर पूरै ढाक्ने कपडा लगाउने।
- लामखुट्टे भगाउने मलम (Mosquito Repellent) प्रयोग गर्ने।
- घर तथा विद्यालय वरिपरि पानी जम्न नदिने।
के नगर्ने (Don'ts)
- लामखुट्टेको टोकाइ र उच्च ज्वरोलाई सामान्य नठान्ने।
- घर वरिपरि पानी जम्न दिने वा सफाइमा बेवास्ता नगर्ने।
- चिकित्सकको सल्लाह बिना जथाभावी औषधि (Self-medication) नखुवाउने।
- सुँगुर/बंगुरको खोरलाई मानव बस्ती नजिक असुरक्षित रूपमा नराख्ने।
यदि बिरामीलाई उच्च ज्वरो (High Fever) सँगै घाँटी कडा हुने, छारे रोग जस्तो झट्का (Seizures) आउने, बोली लर्बराउने वा व्यवहारमा अचानक परिवर्तन देखिने जस्ता लक्षण आएमा तुरुन्त हाम्रो आकस्मिक कक्षमा सम्पर्क गर्नुहोस्।
के यो रोग मानिसबाट मानिसमा सर्छ?
होइन, जापानी इन्सेफलाइटिस एक बिरामी मानिसबाट अर्को मानिसमा सिधै सर्दैन। यो केवल संक्रमित लामखुट्टेको टोकाइबाट मात्र सर्छ।
स्वास्थ्य नै धन हो। यदि तपाईं वा तपाईंको परिवारमा यस्ता कुनै लक्षण देखिएमा, आजै ओम साई पाथिभरा हस्पिटल, भद्रपुरमा सम्पर्क गर्नुहोस्। हामी तपाईंको सेवामा २४ सै घण्टा उपलब्ध छौं।
सम्पर्क: ९८५२६२३०२३, ९८५२६२३०३२, ९८५२६२३०३५ | स्थान: भद्रपुर, झापा
